Ngày Đột Quỵ Thế Giới 29/10: Dấu Hiệu Và Cách Phòng Ngừa

Da Nang, Hoi An, Hue, Nha Trang and Dong Hoi

ABC Pharmacy - The premier destination for all your healthcare needs in Viet Nam

02363820015

Ngày Đột Quỵ Thế Giới 29/10: Dấu Hiệu Cảnh Báo Và Cách Phòng Ngừa

Đột quỵ là tình trạng y tế khẩn cấp có thể gây tổn thương não nghiêm trọng, để lại di chứng lâu dài hoặc đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Đáng chú ý, các dấu hiệu ban đầu đôi khi xuất hiện đột ngột và dễ bị nhầm lẫn với tình trạng mệt mỏi thông thường.

Ngày Đột Quỵ Thế Giới 29/10 là dịp để cộng đồng nâng cao nhận thức về căn bệnh nguy hiểm này, đặc biệt là khả năng nhận biết sớm triệu chứng và chủ động phòng ngừa. Vậy đột quỵ có những dấu hiệu cảnh báo nào, cần làm gì khi nghi ngờ một người bị đột quỵ và làm thế nào để giảm nguy cơ mắc bệnh?

1. Ngày đột quỵ thế giới 29/10 là gì? Ý nghĩa và thông điệp

Ngày Đột Quỵ Thế Giới (World Stroke Day) được tổ chức vào ngày 29/10 hằng năm, nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về đột quỵ, thúc đẩy các hoạt động phòng ngừa, phát hiện sớm và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ điều trị, phục hồi chức năng cho người bệnh.

Đây là hoạt động do Tổ chức Đột quỵ Thế giới (World Stroke Organization – WSO) khởi xướng và phát triển cùng các tổ chức, chuyên gia y tế trên toàn cầu.

Ngày 29/10 không chỉ nhấn mạnh mức độ nguy hiểm của đột quỵ mà còn truyền tải thông điệp về vai trò của việc chủ động bảo vệ sức khỏe não bộ. Mỗi người cần hiểu rõ các yếu tố nguy cơ, duy trì lối sống lành mạnh và biết cách nhận diện dấu hiệu cảnh báo để có hành động kịp thời.

Một số mục tiêu quan trọng của ngày này gồm:

Nâng cao nhận thức: Giúp cộng đồng hiểu về nguyên nhân, triệu chứng và hậu quả của đột quỵ.
Khuyến khích phòng ngừa: Thúc đẩy kiểm soát huyết áp, đường huyết, cholesterol và các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Phát hiện sớm: Hướng dẫn mọi người nhận biết dấu hiệu đột quỵ và gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ.
Cải thiện chăm sóc: Tăng cường sự quan tâm đến điều trị, phục hồi chức năng và hỗ trợ người sống sót sau đột quỵ.

Thông điệp quan trọng nhất là đột quỵ có thể xảy ra với nhiều đối tượng, nhưng một phần đáng kể nguy cơ có thể được kiểm soát thông qua thay đổi lối sống và quản lý các bệnh lý nền.

2. Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ nhận biết sớm

Đột quỵ thường khởi phát đột ngột. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng bất ngờ xuất hiện tình trạng méo miệng, yếu tay chân, nói khó hoặc mất thăng bằng.

Nhận biết sớm triệu chứng giúp người bệnh được đưa đến cơ sở y tế kịp thời, tăng cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị phù hợp.

2.1. Quy tắc FAST – Cách nhận biết đột quỵ nhanh chóng

FAST là quy tắc phổ biến giúp nhận diện những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ. FAST bao gồm bốn yếu tố:

F – Face (Khuôn mặt): Yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng. Nếu một bên mặt bị xệ, méo miệng hoặc mất cân đối, cần nghĩ đến khả năng đột quỵ.
A – Arms (Cánh tay): Yêu cầu người bệnh giơ cả hai tay lên. Nếu một bên tay yếu, không thể nâng lên hoặc bị rơi xuống, đây là dấu hiệu đáng chú ý.
S – Speech (Lời nói): Yêu cầu người bệnh lặp lại một câu đơn giản. Nếu nói ngọng, nói khó, dùng từ không phù hợp hoặc không thể diễn đạt, cần cảnh giác.
T – Time (Thời gian): Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy gọi cấp cứu ngay. Ghi nhớ thời điểm người bệnh bắt đầu có triệu chứng hoặc thời điểm cuối cùng họ còn bình thường.

Không cần chờ xuất hiện đầy đủ cả ba dấu hiệu Face, Arms và Speech mới gọi cấp cứu. Chỉ cần nhận thấy một biểu hiện bất thường đột ngột cũng cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

2.2. Những biểu hiện thường gặp của đột quỵ

Ngoài các dấu hiệu trong quy tắc FAST, người bị đột quỵ có thể xuất hiện những triệu chứng khác như:

Đột ngột tê hoặc yếu mặt, tay, chân, đặc biệt ở một bên cơ thể.
Đột ngột nhìn mờ, mất thị lực một hoặc cả hai mắt hoặc nhìn đôi.
Chóng mặt, mất thăng bằng, đi đứng không vững hoặc mất khả năng phối hợp động tác.
Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, không rõ nguyên nhân.
Lú lẫn, khó hiểu lời nói hoặc khó tiếp nhận thông tin.
Đột ngột khó nuốt hoặc mất khả năng kiểm soát một số hoạt động cơ thể.

Các triệu chứng có thể khác nhau tùy vị trí và mức độ tổn thương não. Đặc biệt, đau đầu dữ dội đột ngột có thể là biểu hiện của đột quỵ xuất huyết não và cần được cấp cứu ngay.

2.3. Vì sao cần cấp cứu ngay khi có dấu hiệu đột quỵ?

Đột quỵ xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu trong não bị vỡ. Khi tế bào não thiếu oxy và dưỡng chất, chúng có thể bị tổn thương và chết đi chỉ trong thời gian ngắn.

Có hai dạng đột quỵ chính:

Đột quỵ thiếu máu não: Xảy ra khi mạch máu cung cấp máu cho não bị tắc nghẽn, thường do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa.
Đột quỵ xuất huyết não: Xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu chảy vào mô não hoặc các khoang xung quanh não.

Việc cấp cứu sớm giúp bác sĩ nhanh chóng xác định loại đột quỵ và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Với một số trường hợp đột quỵ thiếu máu não, người bệnh có thể được xem xét sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối nếu đáp ứng điều kiện chuyên môn và còn trong khoảng thời gian điều trị phù hợp.

Vì vậy, không nên tự theo dõi tại nhà hoặc chờ triệu chứng tự biến mất. Ngay cả khi các biểu hiện chỉ xuất hiện trong vài phút rồi hết, người bệnh vẫn cần được thăm khám khẩn cấp.

3. Những yếu tố tăng nguy cơ đột quỵ

Đột quỵ có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi, nhưng nguy cơ thường tăng khi một người có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc mắc các bệnh lý nền không được kiểm soát tốt.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ bao gồm:

3.1. Tăng huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu

Đây là những bệnh lý có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ.

Tăng huyết áp: Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch máu, tăng nguy cơ xơ vữa, tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu não. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ.
Đái tháo đường: Đường huyết tăng kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Rối loạn mỡ máu: Nồng độ cholesterol LDL tăng cao có thể góp phần hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch, làm hẹp hoặc tắc nghẽn mạch máu cung cấp máu cho não.

Việc kiểm soát huyết áp, đường huyết và cholesterol theo hướng dẫn của bác sĩ có vai trò quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ.

3.2. Hút thuốc lá và uống rượu bia

Hút thuốc lá làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Ngay cả việc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc thụ động cũng gây ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe tim mạch.

Trong khi đó, uống nhiều rượu bia có thể làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim và làm tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt là đột quỵ xuất huyết não.

Do đó, bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia là những thay đổi cần thiết để bảo vệ hệ tim mạch và mạch máu não.

3.3. Thừa cân, béo phì và ít vận động

Thừa cân, béo phì thường đi kèm với các vấn đề sức khỏe như tăng huyết áp, kháng insulin, tiểu đường type 2 và rối loạn mỡ máu. Những tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Bên cạnh đó, lối sống ít vận động khiến cơ thể dễ tăng cân, giảm sức khỏe tim mạch và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa.

Duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên và hạn chế ngồi lâu là những biện pháp giúp cải thiện sức khỏe tổng thể.

3.4. Tuổi tác và các yếu tố sức khỏe khác

Tuổi càng cao, nguy cơ đột quỵ thường càng tăng do quá trình lão hóa mạch máu và sự tích lũy của các yếu tố nguy cơ theo thời gian.

Ngoài ra, một số tình trạng sức khỏe khác cũng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ:

Rung nhĩ và một số bệnh lý tim mạch có thể tạo điều kiện hình thành cục máu đông, gây tắc mạch não.
Tiền sử từng bị đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA).
Tiền sử gia đình có người mắc bệnh tim mạch hoặc đột quỵ sớm.
Một số rối loạn đông máu và bệnh lý mạch máu.

Mặc dù tuổi tác và tiền sử gia đình là những yếu tố không thể thay đổi, mỗi người vẫn có thể giảm nguy cơ bằng cách kiểm soát các yếu tố có thể điều chỉnh được.

4. Khi nghi ngờ đột quỵ cần làm gì? Không nên làm gì?

Khi phát hiện một người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và nhanh chóng gọi cấp cứu. Không nên tự ý xử trí tại nhà vì việc chậm trễ có thể ảnh hưởng đến khả năng điều trị và phục hồi của người bệnh.

4.1. Những việc cần làm khi nghi ngờ đột quỵ

Thực hiện các bước sau:

Bước 1: Gọi cấp cứu 115

Thông báo rõ người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, địa chỉ hiện tại và các triệu chứng đang gặp phải. Ưu tiên sử dụng xe cấp cứu để người bệnh được hỗ trợ y tế trong quá trình vận chuyển.

Bước 2: Ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng

Xác định thời điểm người bệnh bắt đầu có dấu hiệu bất thường. Nếu không biết chính xác, hãy ghi lại thời điểm cuối cùng người bệnh được xác nhận vẫn bình thường.

Thông tin này rất quan trọng để bác sĩ đánh giá khả năng áp dụng các phương pháp điều trị cấp cứu.

Bước 3: Để người bệnh nghỉ ngơi ở tư thế an toàn

Giúp người bệnh nằm hoặc ở tư thế thoải mái, an toàn, hạn chế di chuyển. Nếu người bệnh nôn hoặc giảm ý thức nhưng vẫn còn thở, có thể đặt nằm nghiêng an toàn để giảm nguy cơ sặc, đồng thời theo dõi nhịp thở.

Bước 4: Theo dõi tình trạng người bệnh

Quan sát mức độ tỉnh táo, nhịp thở và các triệu chứng bất thường. Nếu người bệnh ngừng thở bình thường, cần thực hiện hồi sức tim phổi nếu có khả năng và làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại.

Bước 5: Chuẩn bị thông tin sức khỏe

Nếu có thể, hãy chuẩn bị danh sách thuốc đang sử dụng, tiền sử bệnh lý, dị ứng thuốc và các hồ sơ y tế liên quan để cung cấp cho bác sĩ.

4.2. Những điều không nên làm khi bị đột quỵ

Một số cách xử trí theo kinh nghiệm dân gian có thể khiến tình trạng người bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Cần tránh:

Không tự ý cho ăn hoặc uống nước: Người bị đột quỵ có thể gặp tình trạng khó nuốt, làm tăng nguy cơ sặc và viêm phổi hít.
Không tự ý cho uống thuốc: Đặc biệt không tự dùng aspirin, thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc chống đông khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Cần xác định loại đột quỵ trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.
Không chích máu đầu ngón tay hoặc dái tai: Đây không phải phương pháp sơ cứu đột quỵ được khuyến cáo.
Không cạo gió, xoa bóp hoặc châm cứu: Những biện pháp này không thể giải quyết tình trạng tắc nghẽn hay xuất huyết trong não.
Không để người bệnh tự đi lại hoặc tự lái xe đến bệnh viện: Việc di chuyển không an toàn có thể khiến người bệnh té ngã hoặc gặp biến chứng.
Không chờ triệu chứng tự khỏi: Kể cả khi người bệnh cảm thấy khỏe hơn sau vài phút, vẫn cần được cấp cứu và đánh giá y tế.

5. Cách phòng ngừa đột quỵ mỗi ngày

Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có thể phòng tránh, nhưng kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm đáng kể khả năng mắc bệnh.

Mỗi người nên xây dựng thói quen chăm sóc sức khỏe tim mạch và mạch máu não thông qua những biện pháp sau:

5.1. Theo dõi và kiểm soát huyết áp

Tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng nên nhiều người không biết mình đang mắc bệnh. Vì vậy, đo huyết áp định kỳ là cách quan trọng để phát hiện sớm và theo dõi tình trạng huyết áp.

Một số lưu ý khi đo huyết áp tại nhà:

Sử dụng máy đo huyết áp có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với kích thước vòng bít và được kiểm định hoặc xác nhận độ chính xác.
Nghỉ ngơi khoảng 5 phút trước khi đo.
Ngồi đúng tư thế, lưng tựa vào ghế, hai chân đặt trên sàn và cánh tay ngang mức tim.
Tránh hút thuốc, uống cà phê hoặc vận động mạnh trong khoảng 30 phút trước khi đo.
Đo theo hướng dẫn của nhà sản xuất và ghi lại kết quả để theo dõi.

Nếu huyết áp thường xuyên cao hơn mức mục tiêu, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được tư vấn. Không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc điều trị khi chưa có chỉ định.

5.2. Ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên

Chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và mỡ máu.

Nên ưu tiên:

Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu.
Bổ sung cá, thịt nạc và các nguồn protein lành mạnh.
Hạn chế thực phẩm chứa nhiều muối, đường bổ sung và chất béo bão hòa.
Giảm tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh và đồ chiên rán thường xuyên.
Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể và tình trạng sức khỏe.

Bên cạnh chế độ ăn, người trưởng thành nên hướng đến ít nhất 150 phút vận động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội, kết hợp các bài tập tăng cường cơ bắp phù hợp.

5.3. Không hút thuốc, hạn chế rượu bia

Bỏ thuốc lá là một trong những thay đổi quan trọng giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ. Người hút thuốc nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhân viên y tế nếu gặp khó khăn trong quá trình cai thuốc.

Đối với rượu bia, không nên bắt đầu uống rượu vì mục đích bảo vệ sức khỏe. Người đang sử dụng nên hạn chế tối đa, tránh uống quá mức và không uống theo thói quen hằng ngày.

5.4. Khám sức khỏe và kiểm soát bệnh nền

Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu và bệnh lý tim mạch.

Đối với người đã được chẩn đoán mắc bệnh nền, cần:

Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ.
Theo dõi huyết áp, đường huyết và mỡ máu theo lịch phù hợp.
Sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời điểm.
Tái khám định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị.
Không tự ý ngừng thuốc khi thấy các chỉ số sức khỏe đã cải thiện.

Đặc biệt, người từng bị đột quỵ hoặc TIA cần được đánh giá nguy cơ tái phát và xây dựng kế hoạch dự phòng phù hợp.

Kết luận

Ngày Đột Quỵ Thế Giới 29/10 là dịp nhắc nhở mỗi người quan tâm hơn đến sức khỏe tim mạch và não bộ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu theo quy tắc FAST, gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ đột quỵ và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể góp phần giảm thiểu hậu quả nghiêm trọng của căn bệnh này.

Bên cạnh chế độ ăn uống và vận động hợp lý, việc theo dõi huyết áp tại nhà bằng thiết bị phù hợp cũng là thói quen hữu ích, đặc biệt đối với người có tiền sử tăng huyết áp hoặc bệnh lý tim mạch.

FAQ

Người trẻ có thể bị đột quỵ không?

Có. Đột quỵ không chỉ xảy ra ở người cao tuổi mà vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ ở nhóm tuổi này gồm tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, sử dụng chất kích thích, bệnh tim mạch và một số bất thường về mạch máu hoặc đông máu.

Vì vậy, người trẻ cũng cần duy trì lối sống lành mạnh, kiểm tra sức khỏe định kỳ và không chủ quan trước các dấu hiệu đột quỵ.

Thời gian vàng cấp cứu đột quỵ là bao lâu?

Thời gian điều trị phụ thuộc vào loại đột quỵ, thời điểm khởi phát, kết quả chẩn đoán hình ảnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Đối với một số trường hợp đột quỵ thiếu máu não:

Trong vòng 4,5 giờ: Một số người bệnh đủ điều kiện có thể được xem xét điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch.
Trong vòng 6 giờ: Một số trường hợp tắc mạch máu lớn có thể được xem xét can thiệp lấy huyết khối.
Trong khoảng 6–24 giờ: Một số người bệnh được lựa chọn dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu vẫn có thể được xem xét can thiệp lấy huyết khối.

Đây không phải là các mốc thời gian áp dụng cho tất cả người bệnh. Bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Điều quan trọng là gọi cấp cứu ngay khi xuất hiện triệu chứng, không chờ đến khi xác định được thời gian vàng mới đưa người bệnh đi viện.

Có thể phòng ngừa đột quỵ bằng cách nào?

Có thể giảm nguy cơ đột quỵ bằng cách kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, bao gồm:

Theo dõi và kiểm soát huyết áp.
Kiểm soát đường huyết và cholesterol.
Ăn uống cân bằng, hạn chế muối và chất béo không lành mạnh.
Tập thể dục thường xuyên, duy trì cân nặng phù hợp.
Không hút thuốc và hạn chế rượu bia.
Khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị bệnh nền.

Đối với người có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định các biện pháp dự phòng chuyên biệt tùy tình trạng sức khỏe.

References

World Stroke Day 2026 - Stroke Foundation New Zealand - https://www.stroke.org.nz/advocacy/world-stroke-day/
World Stroke Day - Wikipedia - https://en.wikipedia.org/wiki/World_Stroke_Day
Stroke and transient ischaemic attack in over 16s: diagnosis and initial management (NG128) - NICE - https://www.nice.org.uk/guidance/ng128/chapter/Recommendations

Nếu có gì thắc mắc hãy gọi điện cho ABCPharmacy nhé

Để được tư vấn và giao hàng tận nơi: 02363.866.722

🏚️ 47 Trần Quốc Toản, Hải Châu, Đà Nẵng - ☎️ 02363 820 015

🏚️ 267 Hồ Nghinh, Sơn Trà, Đà Nẵng - ☎️ 02363.922.092

🏚️ 150 Dương Đình Nghê, Sơn Trà, Đà Nẵng - ☎️ 02363.688.755

🏚️ 40 Phan Tôn, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng - ☎️ 02363.866.722

🏚️ 01 An Thượng 2, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng - ☎️ 02363.55 68 99

🏚️ 27 Lê Quang Đạo, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng - ☎️ 02363.968.965

Zalo: Nhà Thuốc ABCPharmacy

Tư vấn miễn phí, book đơn dễ dàng, giao hàng tận nơi.

Page: https://www.facebook.com/abcpharmacy51