Định nghĩa ghép tim
Cấy ghép tim là một thủ thuật phẫu thuật thay thế tim bị suy bằng trái tim khỏe mạnh từ người hiến tặng. Người hiến tặng tim là người đã qua đời và gia đình của họ đồng ý hiến tặng. Bệnh nhân bị suy tim tiến triển nhưng có sức khỏe tổng quát tốt có thể đủ điều kiện cấy ghép tim.
Vì sao phải ghép tim?
Những người cần phẫu thuật tim là những trường hợp bị:
- Suy tim giai đoạn cuối
- Cơ tim bị giãn lớn
- Động mạch vành có chứa các vết sẹo do hậu quả của cơn nhồi máu cơ tim
- Có các khuyết tật bẩm sinh về tim
Khi đó tim đã yếu và không còn đủ khả năng đảm nhiệm trọng trách của mình mặc dù các bộ phận khác của cơ thể vẫn hoàn toàn khỏe mạnh.
Đáng lưu ý rằng hiện nay có rất nhiều phương cách xử lý với các bệnh về tim, từ các loại thuốc hiện đại đến những phương pháp phẫu thuật tiên tiến. Khi bạn đã quyết định liệu pháp điều trị cho mình, điều quan trọng là phải lựa chọn được bác sĩ giỏi chuyên về tim.
Cần chuẩn bị gì cho việc ghép tim?
Quá trình chuẩn bị cho cấy ghép tim diễn ra trong thời gian dài, đôi khi cần đến vài năm.
Thực hiện các bước đầu tiên
Nếu bác sĩ nghĩ rằng bạn nên ghép tim, họ sẽ giới thiệu bạn đến một trung tâm cấy ghép hoặc bạn có thể tự lựa chọn. Ở trung tâm, bạn sẽ được đánh giá để xác định xem có đủ điều kiện không. Đánh giá này bao gồm khám sức khỏe, các xét nghiệm, khám sức khỏe tâm thần và cảm xúc.
Chờ đợi tim từ người hiến tặng
Nếu bạn đủ điều kiện để cấy ghép tim, tên của bạn sẽ được đưa vào danh sách chờ. Luôn có nhiều người chờ đợi trái tim hơn người hiến tặng, cho nên có khá nhiều người chết trong khi chờ đợi.
Trong khi đang chờ, bạn sẽ được theo dõi chặt chẽ và việc điều trị sẽ được điều chỉnh nếu cần thiết. Nếu bạn phát triển một tình trạng nghiêm trọng như nhiễm trùng nặng hoặc đột quỵ, tên của bạn sẽ bị xóa khỏi danh sách.
Bạn có thể được khuyên tham gia chương trình phục hồi chức năng tim trong khi chờ đợi vì nó giúp cải thiện sức khỏe trước và sau khi cấy ghép. Nếu các cơ quan quan trọng của bạn không thể theo kịp ngay cả với sự trợ giúp của liệu pháp y tế, bác sĩ có thể khuyên bạn nên sử dụng thiết bị cấy ghép để hỗ trợ tim trong lúc chờ đợi.
Hệ thống sẽ đánh giá độ tương hợp với người nhận theo các yếu tố khi có tim hiến tặng:
- Sự khẩn cấp của người nhận tiềm năng
- Tương thích nhóm máu (A, B, AB hoặc O)
- Các kháng thể người nhận có thể đã có
- Kích thước của tim hiến tặng
- Thời gian chờ đợi
Ngay trước khi phẫu thuật cấy ghép
Sau khi tim được lấy ra khỏi người hiến tặng, nó cần được cấy ghép trong vòng 4 giờ nếu không tim sẽ chết. Do đó, trung tâm cấy ghép tim gần nhất sẽ nhận được nó. Các trung tâm ưu tiên tiếp theo là những trung tâm nằm trong phạm vi nhất định.
Trong thời gian chờ đợi, bạn cần giữ liên lạc chặt chẽ với đội cấy ghép và thông báo cho họ về bất kỳ thay đổi nào về sức khỏe. Bảo đảm họ có thể luôn tiếp cận với bạn 24 giờ một ngày.
Khi có tim khỏe mạnh, bạn và đội cấy ghép có một khoảng thời gian rất ngắn để quyết định xem trái tim có phù hợp với bạn hay không và liệu bạn đã sẵn sàng phẫu thuật chưa. Nếu đánh giá cuối cùng quyết định rằng trái tim không phù hợp với bạn hoặc nếu bạn không đủ sức khỏe để phẫu thuật, tim sẽ được chuyển cho người khác trong danh sách.
Quá trình ghép tim
Khi tim của người cho sẵn sàng, thì bệnh nhân sẽ được tiến hành ghép tim. Trái tim sẽ được bảo quản lạnh đặc biệt trong thời gian chờ ghép. Sau đó, quá trình phẫu thuật sẽ được thực hiện nhanh nhất có thể.
Trong quá trình phẫu thuật, bệnh nhân sẽ được thay thế bằng tim phổi nhân tạo. Đây là dụng cụ giúp cơ thể nhận oxy và các chất dinh dưỡng từ máu ngay cả khi tim đang phẫu thuật.
Các bác sĩ sẽ lấy tim cũ của bệnh nhân ra ngoài, trừ vách ngăn phía sau của tâm nhĩ và buồng phía trên của tim. Phần phía sau tâm nhĩ của quả tim mới sẽ được mở và tim sẽ được khâu vào ngay.
Các mạch máu sau đó được kết nối giúp máu lưu thông qua tim và phổi. Khi tim được ấm lên nó sẽ bắt đầu đập, bác sĩ phải kiểm tra tất cả các mạch máu đã được kết nối chưa và buồng tim có bị rò rỉ trước khi thay thế tim nhân tạo.
Đây là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự tỉ mỉ, tinh vi vì vậy phẫu thuật có thể kéo dài từ 4 đến 10 tiếng đồng hồ.
Sau khi ghép tim, cơ thể bệnh nhân không có sự phản ứng lại tức thì thì bệnh nhân có thể xuất viện sau 1 đến 16 ngày.
Rủi ro có thể xảy ra khi ghép tim?
Phần lớn các trường hợp tử vong khi ghép tim là do nhiễm trùng hoặc người nhận không thích ứng được.
Bệnh nhân khi dùng thuốc chống nhiễm kích ứng với ghép tim có thể gây suy thận, huyết áp cao, loãng xương và u lympho – một loại ung thư có ảnh hưởng đến các tế bào của hệ miễn dịch.
Gần 1/2 bệnh nhân ghép tim gặp các bệnh về động mạch vành. Nhiều người không có triệu chứng như các cơn đau thắt ngực do họ không có cảm giác với trái tim mới của mình.
Sự “phế bỏ” là gì?
Thông thường hệ thống miễn dịch của cơ thể bảo vệ cơ thể khỏi bị nhiễm trùng. Điều này diễn ra khi các tế bào của hệ thống miễn dịch di chuyển khắp cơ thể kiểm tra xem có dấu hiệu gì khác thường từ các tế bào của chính cơ thể mình. Sự “phế bỏ” diễn ra khi các tế bào miễn dịch của cơ thể nhận ra quả tim được ghép kia có sự khác biệt so với những phần còn lại của cơ thể và ra sức phá hủy nó. Nếu thuận lợi, hệ thống miễn dịch sẽ tấn công các tế bào của quả tim mới và thậm chí phá hủy nó.
Để ngăn ngừa sự “phế bỏ” này, bệnh nhân phải dùng tới một số loại thuốc được gọi là thuốc kháng chống miễn nhiễm (immunosuppressants). Những loại thuốc này giúp ngăn ngừa bảo vệ quả tim mới khỏi sự phá hủy của hệ thống miễn dịch. Sự phế bỏ này có thể xảy ra bất kỳ lúc nào sau khi ghép, vì vậy những thuốc này phải đưa cho bệnh nhân trước khi tiến hành cấy ghép và tiếp tục dùng sau đó.
Để tránh bị từ chối, bệnh nhân cần phải tuân thủ nghiêm ngặt chế độ dùng các loại thuốc này. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục làm hoàn thiện hơn tính năng của các loại thuốc này. Tuy nhiên, nếu dùng quá nhiều có thể sẽ dẫn đến các nhiễm trùng nghiêm trọng.
Chăm sóc bệnh nhân ghép tim như thế nào?
Bệnh nhân cần được theo dõi cẩn thận và liên tục để phát hiện kịp thời tình trạng cơ thể không thích ứng với quả tim mới. Bác sĩ sử dụng phương pháp sinh thiết để phát hiện các tế bào đang bị hư hại từ đó điều chỉnh lượng thuốc kháng chống miễn nhiễm.
Sinh thiết cơ tim thường được thực hiện hàng tuần trong 3 - 6 tuần đầu sau phẫu thuật, sau đó tiến hành hàng tháng trong năm đầu tiên và định kỳ hàng năm trong thời gian sau đó.
Sau khi ghép tim và trở về nhà, bạn có thể sinh hoạt và lưu ý những chỉ dẫn của bác sĩ. Bạn cần đến bác sĩ để kiểm tra khi có các biểu hiện sau đây:
- Nhiệt độ cơ thể trên 38 độ C;
- Các triệu chứng tương tự cảm cúm như: ớn lạnh, nhức mỏi, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn và nôn mửa;
- Khó thở;
- Đau ngực hoặc tức ngực;
- Mệt mỏi hoặc có cảm giác bức bối;
- Huyết áp tăng cao;
- Theo dõi sự nhiễm trùng;
- Nếu dùng quá nhiều thuốc ức chế miễn dịch, hệ miễn dịch có thể không còn nhanh nhạy và lúc này bệnh nhân dễ dàng mắc nhiễm trùng. Bệnh nhân cần phải theo dõi để thông báo với bác sĩ.
Các dấu hiệu trên có thể là triệu chứng của nhiễm trùng hoặc thải loại, bạn cần đến gặp bác sĩ để được điều trị kịp thời. Đồng thời trong sinh hoạt, bạn nên:
- Tập luyện cơ thể thường xuyên để cải thiện chức năng tim và chống béo phì.
- Chế độ dinh dưỡng lành mạnh, không ăn những thực phẩm chứa nhiều cholesterol, chất béo, không hút thuốc, uống rượu. Bạn có thể xin ý kiến bác sĩ để có được một chế độ ăn uống hợp lý.
Thông tin trong bài chỉ mang tính chất tham khảo. Việc điều trị và dùng thuốc phải nghe theo bác sỹ chuyên môn
